Adnan Menderes kimdir?
Türkiye Cumhuriyeti 9. Başbakanı
Ali Adnan Ertekin Menderes, 1899 yılında Aydın’ın Koçarlı ilçesine bağlı Çakırbeyli’de doğdu. Türk siyasi tarihinin önemli isimlerinden biri olan Menderes, 1950-1960 yılları arasında Türkiye Cumhuriyeti Başbakanlığı görevini yürüttü. Demokrat Parti’nin kurucuları arasında yer alan Menderes, 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından Yassıada’da yargılandı ve 17 Eylül 1961’de idam edildi.
Temel Bilgiler
- Tam adı: Ali Adnan Ertekin Menderes
- Doğum: 1899, Çakırbeyli, Koçarlı, Aydın
- Ölüm: 17 Eylül 1961, Bursa
- Meslek: Hukukçu, çiftçi, siyasetçi
- Görevi: Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı
- Başbakanlık dönemi: 22 Mayıs 1950 – 27 Mayıs 1960
- Partisi: Demokrat Parti
- Milletvekilliği: Aydın, Kütahya ve İstanbul milletvekilliği
- Eğitim: Ankara Hukuk Fakültesi
- Askerî hizmet: Yedek subay; Millî Mücadele’ye katıldı
- Ödül: İstiklâl Madalyası
- Yabancı dil: İngilizce
- Medeni durumu: Evli
- Eşi: Fatma Berrin Menderes
- Çocukları: Yüksel, Mutlu ve Aydın
TBMM kayıtlarında Menderes’in çiftçilik yaptığı, Aydın Ticaret Odası üyeliği ve Ziraat Odası başkanlığı görevlerinde bulunduğu; ayrıca İngilizce bildiği ve üç çocuk babası olduğu belirtilmektedir.
Eğitimi
Adnan Menderes, eğitim hayatına İzmir İttihat ve Terakki Mektebi’nde başladı. Daha sonra İzmir Kızılçullu Amerikan Koleji’nde öğrenim gördü. Birinci Dünya Savaşı nedeniyle ortaöğrenimini tamamlayamadan askere alındı.
1931 yılında Aydın milletvekili seçilmesinin ardından Ankara Hukuk Fakültesi’ne kayıt yaptırdı ve 1935 yılında hukuk eğitimini tamamladı.
Kariyeri
Menderes, Birinci Dünya Savaşı döneminde yedek subay olarak askerlik yaptı. Millî Mücadele yıllarında Aydın ve çevresindeki faaliyetlere katıldı ve Söke’de piyade alay yaveri olarak görev yaptı. Millî Mücadele’deki hizmetleri nedeniyle İstiklâl Madalyası aldı.
Siyasi hayatına 1930 yılında kurulan Serbest Cumhuriyet Fırkası’nın Aydın teşkilatını kurarak başladı ve partinin Aydın il başkanlığını yaptı. Partinin kapatılmasının ardından Cumhuriyet Halk Partisi’ne geçti.
1931 seçimlerinde CHP Aydın milletvekili seçilen Menderes, 1935, 1939 ve 1943 seçimlerinde de Aydın milletvekilliğini sürdürdü. 1945 yılında CHP’den ihraç edildi.
7 Ocak 1946’da Demokrat Parti’nin kurulmasıyla birlikte Celal Bayar, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan ile partinin kurucu kadrosunda yer aldı. 1946 seçimlerinde Kütahya milletvekili seçildi.
Demokrat Parti’nin 14 Mayıs 1950 seçimlerinde iktidara gelmesinin ardından 22 Mayıs 1950’de başbakan oldu. Menderes, 1954 ve 1957 seçimlerinin ardından da hükümet kurarak başbakanlık görevini sürdürdü. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesiyle başbakanlık görevi sona erdi.
Görevleri
- Serbest Cumhuriyet Fırkası Aydın İl Başkanı
- CHP Aydın Milletvekili
- Demokrat Parti kurucusu
- Demokrat Parti Genel Başkanı
- Aydın, Kütahya ve İstanbul milletvekili
- Türkiye Cumhuriyeti 9. Başbakanı
- 1950-1960 yılları arasında dört hükümet döneminde Başbakan
TBMM kayıtlarında Menderes’in IV, V, VI ve VII. dönemlerde Aydın; VIII. dönemde Kütahya; IX. ve X. dönemlerde İstanbul milletvekili olarak görev yaptığı belirtilmektedir.
Özel Hayatı
Adnan Menderes, 1929 yılında Fatma Berrin Menderes ile evlendi. Bu evlilikten Yüksel, Mutlu ve Aydın adlarında üç oğlu dünyaya geldi.
27 Mayıs 1960 askerî müdahalesinin ardından Yassıada’da yargılanan Menderes, idam cezasına çarptırıldı. 17 Eylül 1961’de İmralı’da idam edildi. 1990 yılında çıkarılan kanunla Adnan Menderes ve beraberinde idam edilen Fatin Rüştü Zorlu ile Hasan Polatkan’ın itibarları hukuken iade edildi.
