Bilim insanları, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda yürütülen deneylerde bugüne kadar incelenen en küçük fiziksel ölçeklerden birine ilişkin sinyaller elde etti. “Zepteevren” olarak adlandırılan bu ölçekteki keşfin, karanlık madde ve evrenin temel yapısına ilişkin araştırmalara yeni bir kapı açması bekleniyor.
İsviçre-Fransa sınırında bulunan Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi’nde (CERN) gerçekleştirilen deneylerde, atomdan yaklaşık 100 milyar kat daha küçük ölçekteki parçacık etkileşimlerine ilişkin sinyaller tespit edildi.
Cambridge Üniversitesi öncülüğünde yürütülen araştırmada, Büyük Hadron Çarpıştırıcısı’nda (LHC) yüksek enerjili çarpışmalar sonucunda ortaya çıkan parçacıklar incelendi. Fizikçilerin “zepteevren” adını verdiği bu ölçeğin araştırılması, evrenin işleyişini açıklayabilecek yeni fizik teorilerinin geliştirilmesine katkı sağlayabilir.
Araştırmanın odağında güzellik kuarkı var
Çalışmada, çarpışmalar sonucunda ortaya çıkan ve “güzellik kuarkı” olarak adlandırılan atom altı parçacıklar incelendi. Saniyenin trilyonda birinden daha kısa süre varlığını sürdüren bu parçacıkların etkileşimleri, son derece küçük mesafelerde analiz edildi.
Araştırmanın veri analizini yöneten Cambridge Üniversitesi’nden Dr. Harry Cliff, söz konusu ölçekteki parçacıkların karanlık maddeyle bağlantılı yeni fiziksel süreçleri ortaya çıkarabileceğini belirtti.
Cliff, zepteevren ölçeğinde gözlemlenen hareketliliğin yeni parçacıkların davranışlarını inceleme imkânı sunduğunu ifade etti.
Dedektörün kapasitesi 10 kat artırılacak
Araştırmanın geleceği açısından önemli görülen bir diğer gelişme ise deneylerde kullanılan dedektörün yenilenmesi. Projeye dahil olan 28 ülke, dedektörün kapasitesini 10 kat artırmayı hedefleyen 150 milyon sterlinlik güncelleme üzerinde anlaşmaya vardı.
Ancak İngiltere Araştırma ve Yenilik Kurumu (UKRI), projeye yönelik finansman desteğini çekme kararı aldı. Bu gelişmenin İngiltere’nin araştırmadaki katılımını riske attığı belirtiliyor.
Uluslararası LHCb iş birliğini yöneten Profesör Tim Gershon, finansman kesintilerinin İngiltere’nin önemli bilimsel keşiflerin dışında kalmasına yol açabileceği uyarısında bulundu. Fizikçi Brian Cox da kararın ülkenin bilimsel alandaki uluslararası itibarına zarar verebileceğini dile getirdi.
