Polonya’da Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki ile Başbakan Donald Tusk arasındaki siyasi gerilim, Anayasa Mahkemesi üzerinden yeni bir krize dönüştü. Mahkeme yerleşkesine polislerin sevk edilmesi ve Mahkeme Başkanı Bogdan Święczkowski’nin görevden uzaklaştırıldığına ilişkin açıklamanın yayımlanması ülkede tartışmaları artırdı. Gelişmeler üzerine Cumhurbaşkanı Nawrocki, Senegal ziyaretini yarıda keserek ülkesine dönme kararı aldı.
30 Ekim’de başkent Varşova’da yaşanan olaylar, 2015 yılından bu yana devam eden yargı bağımsızlığı ve hâkim atamaları konusundaki anlaşmazlığı yeniden gündeme taşıdı.
Krizin temeli 2015 yılına uzanıyor
Polonya’daki yargı krizinin başlangıcı, Hukuk ve Adalet Partisi’nin (PiS) 2015 yılında iktidara gelmesine dayanıyor. PiS hükümetinin Anayasa Mahkemesi’nin yapısında ve hâkimlerin atanma süreçlerinde yaptığı değişiklikler, Avrupa Birliği ve çeşitli hukuk kuruluşlarının tepkisine neden oldu.
2023 seçimlerinin ardından Donald Tusk liderliğindeki koalisyon hükümeti göreve geldi. Tusk hükümeti, önceki dönemde yargı bağımsızlığının zarar gördüğünü savunarak hukuk sisteminde reform başlattı. Ancak bu girişimler, hâkimlerin atanma süreçleri ve mevcut mahkeme yönetimlerinin meşruiyeti konusunda yeni anlaşmazlıkları beraberinde getirdi.
Cumhurbaşkanı ile hükümet arasında yetki mücadelesi
2025 yılında cumhurbaşkanlığı seçimlerini PiS’in desteklediği Karol Nawrocki kazandı. Böylece Tusk hükümeti ile Cumhurbaşkanlığı arasındaki siyasi ve hukuki gerilim daha da belirginleşti.
Polonya’da cumhurbaşkanının yasaları veto etme ve bazı düzenlemeleri Anayasa Mahkemesi’ne gönderme yetkisi bulunuyor. Nawrocki’nin hükümetin yargı reformlarına yönelik bazı adımları engellemesi, taraflar arasındaki anlaşmazlığı derinleştirdi.
Altı hâkimin atanması krizi büyüttü
Son gelişmelerin merkezinde Anayasa Mahkemesi’ne seçilen altı yeni hâkimin göreve başlaması bulunuyor. Parlamento çoğunluğu tarafından seçilen hâkimlerin göreve başlaması konusunda Cumhurbaşkanlığı ile mahkeme yönetimi arasında anlaşmazlık yaşandı.
Nawrocki, seçilen hâkimlerden bazılarının yemin törenini kabul etmezken Mahkeme Başkanı Święczkowski de yeni seçilen hâkimlerin görevlerine başlamasına izin vermedi. Bu durum, mahkemenin yapısı ve karar alma yetkisi üzerindeki tartışmaları artırdı.
Polis Anayasa Mahkemesi yerleşkesine sevk edildi
30 Ekim’de Varşova’daki Anayasa Mahkemesi yerleşkesine polis ekipleri sevk edildi. Mahkeme çevresinde düzenlenen protestolar sırasında bazı göstericilerin güvenlik güçlerine cisimler attığı, olaylar üzerine üç kişinin gözaltına alındığı bildirildi.
Mahkeme Başkanı Święczkowski’nin görevden uzaklaştırıldığına ilişkin duyuru mahkemenin internet sitesinde yayımlandı. Ancak mahkeme yönetimi, bu işlemin hukuka aykırı olduğunu savunarak Święczkowski’nin görevine devam ettiğini açıkladı.
Polis ise ekiplerin mahkeme binasına girmediğini, yerleşke çevresinde kamu düzenini ve güvenliği sağlamak amacıyla görev yaptığını bildirdi.
Nawrocki Senegal ziyaretini yarıda kesti
Polonya’daki gelişmeler sırasında Senegal’e resmi ziyaret gerçekleştirmek üzere yola çıkan Cumhurbaşkanı Karol Nawrocki, uçuşunu yarıda keserek ülkesine dönme kararı aldı.
Nawrocki, sosyal medya hesabından yaptığı açıklamada, “Böyle bir anda Cumhurbaşkanı Polonya’da olmalı. Senegal’e uçuşumu yarıda kesiyorum. Geri dönüyorum” ifadelerini kullandı.
Başbakan Donald Tusk ise yargı sisteminde hukukun üstünlüğünün yeniden tesis edilmesinin hükümetin sorumluluğu olduğunu belirtti. Muhalefetteki PiS temsilcileri ise mahkeme başkanının görevden uzaklaştırılmasına tepki göstererek hükümeti anayasal düzene müdahale etmekle suçladı.
Polonya’da Anayasa Mahkemesi’nin yönetimi ve yeni hâkimlerin görevlerine başlaması konusundaki anlaşmazlık sürerken, siyasi krizin nasıl sonuçlanacağı belirsizliğini koruyor.
