Sırbistan’da hükümet karşıtı protestoların öncülüğünü yapan öğrenci hareketi, 25 Ekim’de düzenlenen erken parlamento seçimlerinde zaferini ilan etti. İlk sonuçlara göre oyların yüzde 51,47’sini alan Öğrenci Listesi, 250 sandalyeli parlamentoda çoğunluğu elde etti. Aleksandar Vučić ise seçim yenilgisini kabul etti.
Bağımsız seçim gözlem kuruluşu CRTA’nın ön sonuçlarına göre Öğrenci Listesi yüzde 51,47, Vučić’in liderliğindeki Birleşik Sırbistan ittifakı ise yüzde 40,42 oy aldı. Kesin sonuçların henüz açıklanmadığı seçimlerde Öğrenci Listesi’nin 135 ila 140 milletvekili çıkarması bekleniyor. Parlamentoda hükümet kurmak için 126 sandalye gerekiyor.
Vučić, seçim gecesi yaptığı açıklamada, mevcut verilere göre seçimi kaybettiklerinin açık olduğunu belirterek Öğrenci Listesi’nin kazandığını söyledi. Yenilgiden bazı Avrupa ülkelerini ve ABD’deki siyasi aktörleri sorumlu tutan Vučić, dış müdahale iddialarını da gündeme getirdi.
PROTESTOLARIN ARDINDAN SOKAKLARDA KUTLAMALAR
Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından başkent Belgrad başta olmak üzere birçok kentte kutlamalar düzenlendi. Binlerce kişi meydanlarda toplandı, havai fişekler patlattı ve hükümet karşıtı sloganlar attı. Öğrenci hareketinin ortaya çıktığı Novi Sad da kutlamaların yoğunlaştığı kentler arasında yer aldı.
Öğrenci Listesi adaylarından Radomir Saičić, seçim sonuçlarının ardından yaptığı açıklamada halkın iradesine vurgu yaptı. Listenin ilk sıra adayı Ilija Srđanović ise BBC Sırpça’ya yaptığı açıklamada, hareketin amacının ülkeyi siyasi baskılardan kurtarmak olduğunu söyledi.
16 KİŞİNİN ÖLDÜĞÜ TREN İSTASYONU FACİASI PROTESTOLARI BAŞLATTI
Sırbistan’da protestolar, 1 Kasım 2024’te Novi Sad kentindeki tren istasyonunun beton sundurmasının çökmesi ve 16 kişinin hayatını kaybetmesinin ardından başladı. Olayın ardından istasyonun yenilenmesi sürecinde yolsuzluk yapıldığı ve güvenlik önlemlerinin ihmal edildiği iddiaları gündeme geldi.
Üniversite öğrencilerinin öncülük ettiği gösteriler, başlangıçta facianın sorumlularının hesap vermesi talebiyle düzenlendi. Protestolar zamanla yolsuzluk iddialarına, kamu kurumlarındaki siyasi etkiye ve basın özgürlüğüne ilişkin eleştirileri de kapsayarak ülke geneline yayıldı.
Vučić ve Sırp İlerleme Partisi yönetimi yolsuzluk suçlamalarını reddederken protestoların yabancı aktörler tarafından desteklendiğini savundu. Aylar boyunca devam eden gösterilerin ardından erken seçim kararı alındı.
ÖĞRENCİ HAREKETİ FARKLI MESLEK GRUPLARINDAN ADAYLARLA YARIŞTI
Öğrenci hareketi, geleneksel bir siyasi parti yerine farklı meslek gruplarından isimlerin yer aldığı bir aday listesiyle seçime katıldı. Doktorlar, akademisyenler, öğretmenler, sanatçılar, sporcular ve çiftçiler listede yer aldı. Hareketin öncüsü olan üniversite öğrencileri ise aday olmak yerine seçim kampanyasını örgütlemeyi tercih etti.
Yolsuzlukla mücadele, bağımsız kurumların güçlendirilmesi ve demokratik hakların korunması, hareketin öne çıkardığı başlıklar arasında yer aldı. Öğrenciler, ülkenin farklı bölgelerinde yürüyüşler ve bisiklet turları düzenleyerek seçmenlere ulaşmaya çalıştı. Bazı muhalefet partileri de kendi adaylarını çıkarmak yerine öğrenci hareketine destek verdi.
SEÇİMDE USULSÜZLÜK İDDİALARI GÜNDEME GELDİ
Seçim günü oy gizliliğinin ihlal edildiği ve seçmenler üzerinde baskı kurulduğu yönünde iddialar ortaya atıldı. CRTA, gözlem yaptığı yaklaşık 500 sandık merkezinin üçte birine yakınında seçmenlere veya sandık görevlilerine yönelik baskı tespit ettiğini açıkladı.
CeSID de oy pusulalarının fotoğraflanması, toplu oy kullanma ve kimlik kontrolündeki eksiklikler gibi olası usulsüzlüklere ilişkin 300’den fazla bildirim aldığını duyurdu. Cumhuriyet Seçim Komisyonu Başkanı Vladimir Dimitrijević ise bildirilen sorunların büyük bölümünün küçük çaplı olduğunu ve sandık kurulları tarafından çözüldüğünü söyledi.
Seçim günü bazı şiddet olayları da yaşandı. Pančevo yakınlarında çıkan bir kavga hakkında soruşturma başlatılırken Vranje yakınlarındaki Pavlovac’ta haber takibi yapan iki gazetecinin saldırıya uğradığı bildirildi. Olayla ilgili iki şüpheli gözaltına alındı.
AVRUPA BİRLİĞİ’NDEN REFORM MESAJI
Avrupa Birliği Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Öğrenci Listesi’ni seçim zaferinden dolayı tebrik ederek yeni yönetimle çalışmaya hazır olduklarını açıkladı. Von der Leyen, hukukun üstünlüğü, basın özgürlüğü, yolsuzlukla mücadele ve demokratik kurumların güçlendirilmesine yönelik reformlara destek mesajı verdi.
Sırbistan, Avrupa Birliği üyeliğini hedeflerken Rusya ve Çin ile ilişkilerini de sürdürüyor. Ülkenin yeni yönetiminin AB ile ilişkiler, Kosova meselesi ve Rusya ile Çin’e yönelik dış politika konusunda nasıl bir yol izleyeceği henüz netlik kazanmadı.
Öğrenci hareketinin seçim başarısının ardından önündeki temel süreç, kampanya döneminde dile getirdiği vaatleri uygulamaya geçirmek olacak. Parlamentoda çoğunluğu elde etmesi beklenen hareketin yeni yönetimi kurma ve ülkenin siyasi gündemindeki sorunlara çözüm üretme süreci yakından izlenecek.
