İnsan, ne zaman diridir.?

Nefes aldığı zaman mı, kalbi attığı zaman mı, yoksa bütün bunlara rağmen içinde bir şeylerin öldüğünü hissettiği zaman mı.?

Tasavvuf, hayatı yalnızca bedenin hareketiyle açıklamaz.. Çünkü insan yürürken de kaybolabilir, konuşurken de susabilir, kalabalıkların ortasında da kendi içindeki sessizliğe gömülebilir..

İşte tam burada, Allah’ın el-Hayy ismi üzerinde düşünmek gerekir..

El-Hayy.. ‘Daima diri olan. Hayatı kendinden olan. Varlığı başkasına bağlı bulunmayan. Başlangıcı ve sonu insanın kavrayışını aşan ilahî hayatın sahibi..’

İnsan ise yaşamak için bile kendisine ait olmayan bir nefese muhtaçtır.

Belki de insanın unuttuğu ilk hakikat budur: Kendisine verilmiş olanı, kendisininmiş gibi sahiplenmek.

Gençliğini kendinden bilir. Gücünü kendinden bilir. Sevdiklerini hep yanında kalacak sanır. Bir gün kaybetme ihtimaliyle yüzleştiğinde ise yalnızca bir insanı, bir makamı ya da bir hayali kaybetmediğini düşünür; sanki kendi varlığından da bir parça eksilmiştir.

Oysa tasavvuf, insana başka bir kapı gösterir.

Geçici olanı sevebilirsin ama onu ebedî olanın yerine koyamazsın..

Çünkü insanın kalbi, fani olanı sonsuzlaştırmaya çalıştığında yorulur. Bir bakışta huzur arar, bir sözde değerini bulmaya çalışır, bir insanın varlığını kendi varlığının şartı hâline getirir. Sonra o insan gider, o söz unutulur, o kapı kapanır. Geride cevabını bekleyen bir soru kalır:

Ben, bütün bunlardan önce kimdim.?

El-Hayy isminin tefekkürü, insanı bu sorunun eşiğine getirir.

Tasavvufta ölüm yalnızca bedenin sona ermesiyle sınırlı düşünülmez.. Nefsin kibirden, kalbin gafletten, insanın kendini merkeze koyma alışkanlığından kurtulması da manevi dirilişin bir parçası olarak ele alınır.

Bazen insanın içinde bir şeyin ölmesi gerekir: Her şeyi kontrol edebileceği inancı, hiç kaybetmeyeceği düşüncesi, herkes tarafından anlaşılma arzusu..

Çünkü insan, kendi sınırlılığını kabul etmeden hakikatin büyüklüğünü kavramakta zorlanır.

Burada bir incelik var..

El-Hayy, insanın hayatını Allah’ın hayatıyla bir tutmak değildir. İnsan yaratılmıştır; Allah ise hayatı kendinden olan, ezelî ve ebedî olandır. Kul ile Yaratan arasındaki bu ayrım, tasavvufi düşüncenin temelidir.

Fakat insan, kendi faniliğini idrak ettikçe hayatın kıymetini daha derinden anlamaya başlayabilir.

Bir gün bitecek diye sevgiden vazgeçmez.. Kaybedecek diye iyilikten uzaklaşmaz.. Ölümlü olduğunu bildiği için hayatı küçümsemez; aksine, ona emanet gözüyle bakmayı öğrenir..

Belki de manevi diriliş tam burada başlar..

İnsan artık yalnızca kendisi için yaşamamaya başladığında… Haklı çıkmak yerine hakkaniyeti, üstün görünmek yerine tevazuyu, sahip olmak yerine emanet bilincini seçtiğinde…

Zikir de bu noktada anlam kazanır.

“Yâ Hayy” demek, yalnızca bir ismi dilde tekrarlamak değildir; o ismin anlamı karşısında durup kendi hayatını yeniden sorgulamaktır. Kalbin Allah’ı anmasıyla birlikte davranışların da değişmesi, zikrin insanın hayatına yansımasıdır.

Çünkü insanın dili Allah’ı anarken kalbi zulme, kibir ve haksızlığa bağlı kalıyorsa, üzerinde düşünmesi gereken bir mesafe vardır..

Tasavvufun aradığı, yalnızca sözde bir yakınlık değil; ahlakta da kendini gösteren bir yakınlıktır.

Ve insan bir gün anlar: Hayat, her istediğine sahip olmak değildir.. Her kaybın ardından eskisi gibi kalmak da değildir.. Bazen hayat, kaybettiklerinin ardından kendini yeniden tanımaktır..

El-Hayy ismi insana faniliğini hatırlatır; fakat bu hatırlayış umutsuzluğa değil, hakikate yöneltmelidir.. Çünkü geçici olduğunu bilmek, insanı değersiz kılmaz.. Aksine, taşıdığı emaneti daha bilinçli yaşamasına imkân verir..

Belki de asıl mesele, ne kadar yaşadığımız değil; yaşarken kalbimizin neye bağlandığıdır..

İnsan, hayatın kendisine ait olmadığını anladığı gün, hayatı ilk kez gerçekten anlamaya başlar..

Ve belki de en derin diriliş, bedenin değil, hakikati unutmuş kalbin yeniden uyanmasıdır..

Gülcan AKBULUT